Accounting

2015-02-16

Сургалтанд юуг орхигдуулдаг, орхигдуулсаар байна вэ? Нийтлэл 24

Сургалтанд юуг орхигдуулдаг, орхигдуулсаар байна вэ? Нийтлэл 24

Сургалтанд юуг орхигдуулдаг, орхигдуулсаар байна вэ? гэдгийг боловсролын үйлчилгээг хүртэж байсан, түүнийг хүмүүс хүртэж байгааг харсаар байдаг жирийн нягтлан бодогчийн хувьд саналаа товч илэрхийлэв. 1. Хүүхдийнхээ сургуульд судалсан зарим нэг хичээлийн академик түвшин, түүний хэрэглээ, судалгааны хэрэгжүүлэх боломжид гэр бүлийн хүрээндээ мэргэшсэн хяналт үнэлгээ хийчих мэдлэг чадвартай, ажлын цагийн боломжтой эцэг, эх цөөн байдаг бололтой. Хоногийн 24 цагийн бараг 2/3-ыг хүүхэд өсөж төлөвшсөн гэртээ өнгөрөөдөг. Гэр бүлийг хамгийн жаргалтай орчин хэмээсэн байдаг. Хувь хүний гэрийн багш, автодидактикийн тусламжтайгаар олж авсан ганцаарчилсан боловсролын онцгой авъяас чадвар нь олон нийт, сургууль, анги хамт олон, бүлгийнхэнд зориулсан мэдлэг, чадварын дундаж агуулгатай сургалтын хөтөлбөр, лекц, семинарт түүний биечлэн оролцохоос хавьгүй өгөөжтэй байдгийг тэмдэглэн чухалчилдаг болжээ. Энэ нь хүүхдээ гэртээ төлөвшүүлэх, чиглүүлэн туслах, түүний бие дааж өөрөө шат ахин хөгжихөд нь шаардлагатай чөлөөт цаг, санхүү, материаллаг орчны нөөцөөр эцэг эхчүүдийн талаас хангууштайг хэлж байгаа хэрэг. Тэд нар эцэг эхийн хуралд ч биечлэн оролцох албан ажлын болон хувийн амьдралын цаг, хүн бүлийн бололцоо хомсдолтойгоос дээрх үйл ажиллагаанд төлөөллөө илгээж эцэг эхийн зөвлөл, анги удирдсан багшийн шаардсан мөнгийг л хэл ам гаргахгүйгээр хураалгадаг тал ажиглагддаг. Бяцхан хүү, охиноо унтчихсаны дараагаар шөнө дөлөөр ээж, аав нь ажлаасаа ирээд, өглөөний үүрээр тэд нарыг сэрээгүй байхад мөн л ажилдаа явдаг тохиолдол гарч л байдаг. Дашрамд хэлэхэд номыг нь сурахгүй бол номхон дарууд суралцаарай гэдэг үг хааяа нэг санаанд буудаг. Ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчид, хөдөөний бололтой оюутнууд нийтийн тээвэрт чихэвч сонссон, унтсан дүр үзүүлээд хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, жирэмсэн эмэгтэйчүүдийг хараагүй дүр эсгэн суусаар л байдаг нь “Зөв хүүхэд”-ийг төлөвшүүлэх хөтөлбөр тэд нарт хараахан нөлөөлөөгүйг харуулсаар байна. 2. Мэдлэг, чадварын нийтлэг шаардлага, түүний дундаж түвшин, стандарт мэдлэгт нийцүүлсэн өнөөгийн боловсролын агуулга, хүртээмж, чанарын хоцрогдол болон дэлхийн даяарчилагдсан их сургуулиудын зэрэглэл, ирээдүйг баримжаалсан мэргэшсэн боловсролын чанар, шинжлэх ухаан, техник, технологийн дэвшлийн баялаг шинэ мэдлэг, шинэ санаа, нээлтийн сангийн хоорондох зөрүүгийн туйлширал улам бүр нэмэгдсээр байна. Хэдийгээр нийгэм-эдийн засгийн үйл явц, юмс үзэгдлийн зүй тогтол, хувьсал, өөрчлөлтийн хандлагыг дундажлан илэрхийлдэг боловч судалгааны тодорхой хүрээнд авч үзэхэд дундажаасаа эерэг болоод сөрөг тал руу хэлбэлзэх зөрүү гарч л байдаг. Шинжлэх ухааны элит сэтгэгчдийг бодлогоор илүү дэмжүүштэй. Яагаад Америкийн дээд боловсрол чанартай байдаг вэ? гэдэг асуулт тавигдаж байдаг. Эх орондоо санхүү, материаллаг баазаар дэмжүүлж чадаагүй, хэрэгжүүлэхэд нь хүнд суртлын элдэв саадтай тулгарсан байгалийн шинжлэх ухааны ер бусын, дахин давтагдашгүй, гайхалтай нээлтээ бусдаас өөрөөр сэтгэдэг, суут ухаантнууд эрх чөлөөний өлгий болсон агуу их Америк оронд цагаачлан очиж хийсэн нь олонтаа байдаг. Америкийн боловсрол анхан шатнаасаа эхлэн дээшээгээ шатлан ахих тутам илүү академик агууламжтай, тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэж өгөх  судалгааны чиг баримжаатай болж, онолын мэдлэгийг лабораторид турших, мэдээллийг тоон судалгаагаар баталгаажуулах, инженерийн тооцооллын арга ухаанд суралцах, шинжлэх ухааны суурь мэдээллийн сан бүрдүүлэх, шинэ мэдлэг, шинэ сэдэл, нээлтийг бүтээх, түгээх, биежүүлэн материаллагжуулахад чиглэдэг бололтой. Цагаачлалын тогтвортой уян хатан бодлогыг ийнхүү хэрэгжүүлсээр байгаагийн зэрэгцээгээр суурь болоод хавсрага судалгаа явуулдаг даяарчлагдсан үйл ажиллагаатай, удирдлага, санхүү, багшлах бүрэлдэхүүний хувьд бие даасан их сургуулиуд дэлхийн шилдгийн шилдэгт эрэмбэлэгдсэн зэрэглэл, нэр хүндээ улам баталгаажуулахын төлөө хором бүртэй уралдан өрсөлдсөөр байна. 3. Нарт хорвоогийн хамгийн эртний бөгөөд эрхэм нандин мэргэжлийг бүтээж, хөгжүүлсэн боловсролын шинжлэх ухааны үйлчилгээтэй ямар нэгэн шижмээр холбогдоогүй хувь хүн, өрх гэр, аж ахуйн нэгж, албан газрыг төсөөлөхөд хэцүү билээ. Байгалийн өөрийнх олон сая жилийх нь бүтээл болсон хүнийг мөнхөд дагаж, цагийн урсгалд улам л төгс төгөлдөр өөд шат ахин шинэчлэгдсээр байгаа мэрэгжил бол хүн төрлөхтний боловсрол мөнөөс л мөн. Энэ нь боловсролын зүй тогтолт, чиглүүлэн дэмжих, шинэчлэн өөрчлөх бодлогод түүхэн, тогтвортой, шинжлэх ухаанлаг, прагматикаар хандахыг шаарддаг билээ. 1970-1990-ээд онд бүх шатны боловсролын бодлого алсын хараатай, тогтвортой, харилцан уялдсан, онолын мэдлэгт түлхүү суурилсан, социализмын үзэл суртлыг шингээж байсан нь түүхэн тодорхой нөхцөл байдлаас улбаатай бөгөөд тэр цаг үеийн суралцагчдын мэдлэг, чадварт эерэг болон сөргөөр нөлөөлсөн гэдэг нь эргэлзэх зүйлгүй. Харин сүүлийн 25 жилд боловсролын салбарт сонгуулийн 4 жилийн мөчлөгтэй, туйлширсан бодлогыг, тухайлбал түүнээс заримыг нь ерөнхий боловсролын суралцагчид дээр удаа дараалан туршиж, бүтэлгүйтэж байсан нь ажиглагддаг. Бодлогын алдаа, туйлширал гаргаж болохгүй нийгмийн нийтлэг үйлчилгээ бол боловсрол, эрүүл мэнд 2 л байх гэж төсөөлөх юм. 4. Гадаадын туршлагыг хөл алдан биширч аялдан дууриах, гадаадад ийм байдаг гэж хөндий хоосон ярих, Монгол хүний оюуны чадамжид эргэлзэх, боловсролын шинэчлэлд үеэ өнгөрөөсөн, хайрцагласан, улиг болсон, өнгө заслын сэтгэлгээгээр хандах нь түгээмэл ажиглагдах юм. Монголын хөгжил дэвшил, эдийн засгийн бие даасан байдлыг Монголчууд өөрсдөө л хөдөлмөрлөж, алсын хараатай зөв сэтгэж, эв нэгдлээ хангаж байж шийдвэрлэнэ. Харин гадаадын тусламж дэмжлэгт эргэн төлөгдөх хатуу нөхцөлтэй зээл, өрийн бичиг зонхилсоор байх нь ойлгомжтой. Өрнөдийн ерөнхий боловсролын сургалт зарим талаар цаг үеэс хоцрогдсон, коллежийн элсэлтийн шалгалтанд тэнцэгчдийн тоо жил дараалан буурах болсныг нийгмийн цахим сүлжээнд тавигдсан хэлэлцүүлэг, санал бодлоос ажиглагдах юм. 2014 онд Америкийн багш нарын дунд нийгмийн сүлжээгээр явуулсан санал асуулгад оролцогчдын 70 гаруй хувь нь ерөнхий боловсролын сургалтын чанарыг сайжруулах, коллежид элсэгчдийн шалгалтын үнэлгээний түвшинг ахиулахад хамгийн чухал үр нөлөөтай хичээлээр Англи хэл, математикийг нэрлэсэн гэдэг. Монголд математикийн зарим багш “Хүн бүхэн математик, физик сурах шаардлагагүй” гэж TV-ээр мэдэгдэл хийж, бүх шинжлэх ухааны хааныг арын эгнээ рүү түлхэж, буланд шахан оруулж байгааг хэд хэдэн удаа харлаа. Математик сэтгэлгээний зэрэгцээгээр дотоод, гадаадын сонгодог уран зохиолыг шимтэн унших нь эрэгцүүлэн бодох, шүүн тунгаах, харьцуулан жиших, нэгтгэн дүгнэх, задлан шинжлэх, ер бусаар дүрслэн сэтгэх чадварыг хэвшүүлэн олгодог талтай. Хүний сурч мэдэх зүйлд хязгаар гэж үгүйсэн билээ. Энэ нь орчлон ертөнцийн орон зайг төсөөлөхийн аргагүй байдагтай утга нэг билээ. Хүн амьдрах хугацаандаа өөрийн оюун ухааныхаа чадамжийн өчүүхэн төдийг л нээж илрүүлэн ашигладаг гэдэг. Яагаад Бид нар хос бичигтэн байж болохгүй гэж? Болохгүй, бүтэхгүй зүйл гэж байхгүй гэдэг өөдрөг сэтгэлгээ л хэрэгтэй. Хос морьтон газрын холыг хялбархан туулдаг гэдэг. Ертөнцийн бүхий л юмс үзэгдэл хоёрдмол, хосмог, нийлмэл, харилцан нөхцөлдсөн шинж төлөвтай байдаг. Гэхдээ нэлээд хүч чармайлт шаардах бөгөөд эхлэлийг нь нэгэнт тавьчихсан энэ ажлыг хэрхэн, ямар хугацаанд хэрэгжүүлэх вэ? үр дүнг нь яаж хэмжих вэ? эерэг болоод сөрөг нөлөөлөл гэж юу байх бол гэдгийг сайтар тунгаан бодууштай байх. Ялангуяа хэл шинжээчид, судлаачид, эх орноо гадаад оронд төлөөлөн ажиллагсад хос бичгийг академик өндөр түвшинд эзэмшсэн байх шаардлагатай болов уу? 1946 онд крилл үсгийн  оронд Монгол бичгийг албан ёсны бичиг болгож нэвтрүүлсэн бол одоо хос бичгийн асуудал хараахан хөндөгдөхгүй байсан биз. Гэхдээ тэр цаг үеийн түүхэн нөхцөл байдал зөвхөн крилл үсгийн  энэ л сонголтонд хөтлөн хүргэсэн байх. 1990 оноос хойш ерөнхий боловсролын сургалтанд Монгол бичгийн хичээлийг оруулж туршсан ч нааштай үр дүнд төдийлөн хүрээгүй нь энэ ажлын бэлтгэл, материаллаг бааз, багшлах бүрэлдхүүний хангамжтай зарим талаар холбоотой байсан болов уу? Крилл үсгийг хэрэглээд бараг л 70-аад жилийг өнгөрчээ. Крилл болон латин, грек үсэг нь математик, физик, хими, биологи, мэдээлэл холбоо, нийгмийн цахим сүлжээ, инженерийн шинжлэх ухааны салбарт хэрэглэхэд илүү хялбар дөт байдаг. Дээрх шинжлэх ухааны танин мэдэхүйтэй хослуулан уламжлалт бичиг соёлоо хэрхэн авч үлдэх, хадаглан хамгаалах, түгээн дэлгэрүүлэх арга ухааныг босоо бичигтэй өвөр монголчууд, хэвтээ бичигтэй арабууд шийдчихсэн л байгаа даа. Бичиг соёлын дархлаагаа хамгаалах асуудлыг даяарчлагдсан соёл иргэншил, дэлхий дахины шинжлэх ухаан, боловсролын ирээдүйн зүй тогтолт чиг хандлага, бүс нутаг, газар зүйн бодлоготой хэрхэн зөв, алсын хараатай хослуулах вэ? гэсэн асуудлын тавил гарч ирсээр байгаа бололтой. 5. Монголд суурь ба хавсрага шинжлэх ухааны болон боловсролын мэдээлийн сангийн багтаамж, хамрах хүрээ, нэр төрөл, хэрэглээний өгөөж чамлалттай байна. Боловсролын үнэлгээний албаны статистикийн динамик мэдээллийн сан, хяналт үнэлгээний явц, үр дүнгийн судалгааны тайлан гэж бараг харагддаггүй. Монголын нийгэм-эдийн засгийн сонгосон асуудлаар чанарын болон тоон судалгаа хийхээр мэдээллийн хайлт хийхэд “Энэ мэдээлэл олдсонгүй” гэсэн үр дүн гарч ирсээр л байдаг. Гэтэл нэрийг нь огтон ч мэдэхгүй гадаад орны нэгэн судалгааны байгууллага, бие даасан судлаач Монгол орны талаар олон талт, шинжлэх ухаанлаг, хүртээмжтэй, нэлээд шинэчлэн баяжуулсаар ирсэн судалгааны мэдээллэл хэвлүүлчихсэн байх нь харагддаг. Судлаачдын эрдэм судлалын сэдвийн сонголтын хамрах хүрээ, багтаамж, ач холбогдлын зэрэглэл, санхүүгийн эрх чөлөө нь хувийнхаа болоод өрх гэрийнхээ цаг үеийн амьжиргааны орлогын эх үүсвэрийг эхний ээлжинд шийдвэрээд авахад илүүтэй баримжаалсан, хайрцаглаж хязгаарлагдсан орон зай, цаг хугацааны хэмжээст баригдсан тогтсон жишиг үйлдэл, сэтгэлгээний нэг л хэв загварт баригдсаар байна даа хэмээн боддог. Социализмын үгээгүй (люмпен) пролетарийн үзэл суртлын үед хувийн өмчгүй байсан хүмүүс өнөөгийн ороо бусгаа, шударга бус нийгэмд маргаашийнхаа хувь төөрөгт зовниж, санхүүгийн хүндрэл, баян хоосны хэт ялгаралаас айж эмээн түр зуурын, завсрын үр дүн, хөдөлмөрийн бус орлого, албан тушаалын шат ахилтыг эрхэмлэн бишрэх болжээ. Чадварлаг, ирээдүйтэй эрдэмтэн, судлаач, инженер, багш, эмч нэг л мэдэхэд мэрэгжлийн ажлаа орхиод ээлжит сонгуулийн бэлтгэлд шамдан орох, их, бага албан тушаалын төлөө нойроо алдаж зүүдлэх болсноос аливаа түвшинд шийдвэр гаргах үндэслэл болохуйц техник-эдийн засгийн судалгаа, олон сонголтот уян хатан төсөв, төлөвлөгөө, хөрөнгө оруулалтын үр ашгийн тооцоо хийгээд өгчих мэрэгжлийн баг, судлаач, шинжээч ховорхон болсон нь ажиглагдсаар ...  6. Боловсролын шинэчлэл, өөрчлөлтийн явц, үр дүнд гадаад, дотоодын төслийн баг оны шилдгийн шилдэг үнэлгээ өгч, тайлан бичиж тушаагаад ажлын хөлсний тооцоо хийдэг юм шиг ажиглагддаг. Гэтэл дундаас дээш амьжиргааны түвшинтэй гэр бүл нь төрийн өмчийн шилдэг сургуульд хүүхдээ сургахгүй олон арван сая төгрөгийн төлбөртэй хувийн сургууль, гадаадын их сургуульд суралцуулдаг. Хувийн дунд сургууль, их сургуулийн захирал нар өөрийнхөө удирддаг, гадаад, дотоодод удаа дараа  магадлан итгэмжлүүлсэн сургуулийнхаа сургалтыг голоод хүүхдээ гадаадад л суралцуулдаг. Хувийн шилдэг эмнэлэгтэй гэх алдартай эмч нар өөрийн эмнэлэгээр оношлуулахгүй, эмчлүүлэхгүйгээр шууд гадаад руу нисдэг билээ. Энэ байдал нь шийдвэр гаргагч, түүнийг гардан хэрэгжүүлэгчдийн өөрөө өөртөө өгч байгаа нэлээд бодитой үнэлгээ болов уу гэж төсөөлөх юм. Үүнтэй холбоотойгоор хөндлөнгийн судалгаа, үнэлгээний нэр хүндтэй байгууллагын нийтлэлээс иш татлаа. Дэлхийн эдийн засгийн форум (WEF)-ээс гаргасан судалгаагаар Монгол улс боловсролын чанараараа тус байгууллагад бүртгэлтэй 122 орноос 2013 онд 89 дүгээр байранд жагсаж байсан бол 2014 онд 26 байраар ухарч 115 дугаар байранд орсон талаар мэдээлсэн байх юм[1]. Ийнхүү 122 орноос сүүлээсээ 7 руу ухарч жагссан эрэмбэлэлт гарсан гэнэ. Энэ нь эдийн засгийн хямралтай уралдуулан нэг шугаманд боловсролын салбарын хямралын суурийг аль хэдийнэ баттайяа тавьчихсныг харуулж байна. 2013 оны эцсээс эхлэлтэй шинэ ч гүй, хуучин ч гүй болсоор байгаа боловсролын шинэчлэл гэгчийн завсрын үр дүн нь энэ жилийн ерөнхий боловсролын сургууль төгсөгчдийн төгсөлтийн ерөнхий шалгалтын дүр зураг, дээд боловсролын элсэлтийн шалгалтын мэдээгээр ил тод гарах биздээ. Азид хямрал гараагүй байхад Монголын санхүү, төсөв хямрав. Өршөөлийн хуулийг хүлээгчдээс бусад жирийн татвар төлөгчид хуулийн дагуу татвараа төлсөн гэж бодох юм. Төр дагнан хариуцдаг валютын ханшийн болон инфляцийг тогтоон барих бодлого, ДНБ-д ногдох гадаад өрийн босго хэмжээ, төсвийн санхүүжилт, тэтгэвэр, тэтгэмжээр дамжин эдийн засгийн хямрал ил болчихлоо. Харин боловсрол, эрүүл мэнд гэсэн нийтлэг үйлчилгээний салбарын хямралын цар хүрээ, үргэлжлэх мөчлөг, харилцан нөлөөлсөн хүчин зүйлсийн үйлчлэл, хамаарлын хүчийг хувийн хэвшлийнхэн хуваалцан зөөлрүүлж, түр зуур нуугдмал байдалд хадгалж байгаа ч жагсаал, цуглаан, санал зөрөлдөөн өрнөсөөр л...Энэ нь бүдаг бадагхан яригдаж эхлээд байгаа нийгмийн салбарын хувьчилал, өөрчлөн байгуулалтын асуудлын өрнөлттэй холбоотойгоор хэрхэхийг цаг хугацаа харуулах бизээ. 7. Боловсрол, эрүүл мэндийн үйлчилгээ бол хүн бүхэнд хамааралтай байдаг нийгмийн нийтлэг үйлчилгээ билээ. Монгол орны хүн амын бараг 3 иргэний 1 нь ядуу амьдарч байгаа бөгөөд дундаж давхрагынхан энэхүү эмзэг бүлэгт бүл нэмсээр байгаа нь Монголын өнөөгийн нийгмийн бодит дүр төрх болж байна. Ядуу хүн бүхэн залхуу байдаггүй, тэд нарын олонх нь борви бохисхийлгүй хөдөлмөрлөж, татвараа төлсөөр байхад нь ядууруулсан. Тэд нарын хувь тавилангийн эерэг болоод сөрөг талыг ядуу амьдралтай иргэд өөрсдөө болон тэд нарыг ийм байдалд хүргэсэн Их хурал, засгийн газар тэнцүүхэн хүлээх нь шударга байдалд нийцэх биз. Сонгуулиар олонх болж итгэл хүлээсэн төр, засгийн төлөөлөл баялгийн шударга хуваарилалт, нийгмийн хамгааллын зөв, алсын хараатай бодлого хэрэгжүүлэх үүрэгтэй. Нийгмийн салбарын дуудлагаар болон менежментээр хувьчилагдсан объетуудад дундаас доош орлоготой иргэд үйлчилгээний өндөр төлбөрийг нь төлж үйлчлүүлэхэд бэрхшээлтэй болжээ. Хувьчилалын менежментийн баг нь өөрсдийн оруулсан өөрчлөн байгуулалтын хөрөнгө оруулалтаа өндрөөр үнэлж нэг л мэдэхэд хяналтын багцын 51%-иас дээшийг эзэмшчихлээ гэсэн санхүүгийн тайлан, тооцоо үзүүлэх болно доо. Өнөө хэр нь эдийн засгийн гүн хямралтай байгаа Евро бүсийн зарим оронд үнэ цэнэтэй үл хөдлөх ихээхэн хөрөнгийг гадныханд үнэгүйдүүлэн худалдаж эхэлсэн нь хямралыг зөөлрүүлэх хэрэгсэл огтхон ч болж чадаагүй. 8. Монголын дээд боловсролын хоцрогдол нь төрийн өмчийн эзэмшлээс шалтгаалдаг бус, харин удирдлагын арга барил, удирдлагын багийн бүрэлдэхүүн, эрх ашгийн зөрчлөөс улбаатай байх. Эдийн засаг, санхүү, нягтлан бодох бүртгэлийн бакалаврын шатны болон мэргэшүүлэх шатны харьцангуй өндөр төлбөртэй сургалт явуулдаг, гадаад, дотоодын байгууллагаар магадлан итгэмжлэгдсэн төрийн өмчийн, менежментийн хувьчилалтай, хувийн өмчийн гэсэн 100–аад их, дээд сургууль, мөн олон тооны академи, хүрээлэн, институт, дамжаа үйл ажиллагаа эрхэлдэг ч бүтээж түгээсэн, хэрэгжүүлсэн шинэ мэдлэг, шинэ санаа, нээлтээрээ дэлхийн шинжлэх ухааны мэдээллийн санд бүртгэгдсэн зүйлгүй шахуу байна. Сүүлийн 25 жилд гэхэд нягтлан бодох бүртгэлийн чиглэлийн олон хичээлээс Монгол хүний бүтээсэн оюунлаг сэтгэмжтэй, бусдаас илэрхий ялгаатай, давтагдашгүй шинэ санаа, шинэ мэдлэг шигэтгэн оруулсан ганц ч жин дарах судалгаа, нийтлэл, блог, төсөл, сурах бичиг үзэгдсэнгүй. Жил бүр оны тэргүүний багш, нягтлан бодогч шалгаруулж, өргөмжлөлийн хур буулгадаг, олон жилийн туршид нэг л өнгө аясаар давтагдсаар байдаг нягтлан бодох бүртгэлийн олимпиад зохион байгуулдаг ч нягтлан бодох бүртгэлийн сургалтын хөтөлбөр, түүний академик агууламж, лекцийн файл, багш болон оюутны блог нийтлэл, мэргэшүүлэх хичээлийн гарын авлага, түүний сургалтын чанар, арга технологид өөрчлөлт, дэвшил гарсангүй. Харин боловсролын салбарын төсөв хангалттай хэмжээтэй, динамик өсөлттэй байдгаас үр өгөөжийг нь тэр бүр хянаж, хэмжих боломжгүй, хот, бүс нутаг, аймаг хамарсан, материаллагжин биежиж үлдэх зүйлгүй төсөл, гадаад томилолт, тунхаглалын чамин нэр хаягтай элдэв семинар, хурал, уулзалт, сургалтанд хөрөнгийг зарцуулсаар байх юм. 9. Анхаарал төдийлөн татдаггүй, ач холбогдолгүй мэт санагддаг атлаа өдөр тутмын үйл ажиллагааны салшгүй бүрэлдэхүүн болдог юмс үзэгдлийн хажуугаар томсролгүй өнгөрөх нь олонтаа тохиолддог. Төрлөх хэл дээр болон гадаад хэл дээр уншсан лекц, яриа, хэлэлцүүлэг, хурлын гол утга санааг аль болохоор бүрэн, зөв, өөртөө ойлгомжтой, хураангуй бөгөөд уншихад гаргацтайгаар тэмдэглэж авах чадвар, урлагт суралцах нь чухал. Их, дээд сургуулийн 1 дүгээр дамжааны оюутны ихэнх нь багшийн лекцийн бодит орчин, ярианы явцад таталбар түргэн бичлэгээр тэмдэглэл хийж авах чадварт суралцаагүй нь ажиглагддаг. Агуулгыг нь урьдчилан эзэмшээгүй гадаад хэл дээрх шинэ хичээлийн лекцийн түлхүүр нэр томъёог буруу сонсож тэмдэглэвээс түүнийг толь бичгээс ч хайгаад олдохгүй нэг л хэсэгтээ төвөг учруулдаг. Хэдийгээр лекцийн танхимд дэлхийн нийтлэг харилцааны хэлний орчуулгын аппарат суурилуулсан байдаг ч ханз хэрэглэдэг япон, хятад багш, крилл үсэг хэрэглэдэг орос багш, латин үсэг хэрэглэдэг герман багш тус бүрдээ өөрсдийн төрлөх хэл дээр аман болоод бичгийн шалгалт, шүүлэг авахыг илүүд үзэх биз. Монголд 2006 оноос эхлэн TOEFL iBT буюу TOEFL-ийн шалгалтыг компьютерээр цахим сүлжээ ашиглан авч байна. Шалгалт нийт 4 цаг үргэлжилдэг бололтой... Та цахим хэлбэрээр TOEFL-ийн шалгалт өгсөн бол 1 минутанд 120-150 латин үсгийн тэмдэгт шивж оруулахтай тулгарч байсан байх. Саяхан миний нэг шавь “Мэрэгжлийн сонгон шалгаруулалтын шалгалт”-ыг цахим хэлбэрээр өгсөн талаараа хэлсэн юм. Тэрээр компьютерийн товчлуурыг харахгүйгээр аливаа бичвэрийг 10 хуруугаараа зэрэг шивдэг сэргэлэн оюутан байсан юм. Шалгалтын зөв хариуг тогтоосон цагт багтааж бүрэн шивж оруулах нь хамгийн гол шалгуур байсан гэж тэрээр хэлсэн. Сониуч зан бол бусдаас ялгаатай байж өөрөөр сэтгэх, шинийг бүтээх, түүнийг туршиж үзэхэд хөтөлдөг. Бичиг хэргийг комьпютероор төдийгүй гар аргаар хөтлөх шаардлага, хэрэгцээ гардаг. Багш, оюутнууд нийгмийн цахим сүлжээгээр аялж мэрэгжлийн болоод гадаад хэлний мэдлэгээ гүнзгийрүүлэх болсон. Тwitter-аар жиргэх нь санал бодлоо 140 үсгийн тэмдэгтэнд багтааж илэрхийлэхэд дадалжуулах эерэг нигууртай. Монгол бичгийн каллиграфийн тэмцээн, үзэсгэлэн зохион байгуулдагтай адил крилл, латин бичгийн энэ төрлийн арга хэмжээ зохион байгуулахад хүндрэлтэй биш гэж бодогдох юм. Крилл үсэг, бичгийн хэрэглээ л гэхэд 70 орчим жил Монголчуудыг дэлхийн соёлт ертөнц, шинжлэх ухаан, боловсролтой холбогч гүүр болж ирсэн. Сургууль төгсөөд анх ажилд ороход маань олон хэлэнд төгс боловсорсон, Монгол бичиг, крилл бичгээр агуулга төгөлдөр, уран яруугаар бичиж найруулдаг Д.Жамъяндорж гэдэг эрхэм хүн угтан авч билээ. Ажил тарсны дараагаар тэр хүний хянан найруулж өгсөн албан бичгийг дахин давтан уншсанаар нягтлан бодох бүртгэл, санхүүгийн мэргэжлийн үг, хэллэгийн Монгол хэлээрх оносон нэр томъёолол, утга агуулгатай танилцаж, даргынхаа крилл бичгийн хэвийг үсэг, холбоос бүрээр нь 12 хуудастай дэвтэрийг дуустал нь дууриалган бичдэгсэн. Тэгснээр гарынхаа үсгийг сэтгэлдээ нийцсэн хэв загвараар зурдаг, даргатайгаа бага зэрэг төстэй бичдэг болж билээ. Харин бага, дунд сургуулийн 3-5 дугаар ангид судалсан зөв бичгийн дүрэм, үг зүй, өгүүлбэр зүй, найруулга зүйн хичээлийн агуулгаас дээд сургуульд суралцах хугацаанд нэлээд төсөөрсөн байсан тул түүнийг өндөр мэдлэгтэй удирдах ажилтнуудын зарчимч шаардлага, мэрэгжлийн туслалцаагаар давдаг болсон.

 


[1] www.times.mn. 2014.12. 22



Шууд холбоос


2015-02-05

Монголчуудын хийсэн дэлхийн шинжлэх ухаан,боловсролын шилдэгийн шилдэг нээлтээс

1423123979To write brief abstract of new presentation & papers
Шууд холбоос


2015-02-02

Гадаад хэл сурахад хэрэг болж магадгүй зарим нэг санал, Нийтлэл 23

Гадаад хэл сурахад хэрэг болж магадгүй зарим нэг санал, Нийтлэл 23

Оюутны өвлийн амралт тохиож багш нар ч хэд хоног гэртээ тухалж, дараагийн улирлын хичээлийн бэлтгэлээ базааж, TV үзэж, интернетээр аялж, боломжийг ашиглаад нэлээд унтаж амарч байна.  Зарим нь цагаан сарын бэлтгэлээ базааж байгаа биздээ. Өнгөрсөн хагас, бүтэн сайн өдөр дээрх гарчгийн доор нэгэн эсээ бичив. Миний бие хэл судлалын талаар ямар нэгэн мэдэгдэхүүнгүй боловч мэргэжлийн бус, нягтлан бодогч хүний бодлоор гадаад хэл сурна гэдэг нь ямаршуухан замын зурагтай байдгийг тоймлон бичивээ. Мэдээжээр хэл судлаачид энэ чиглэлийн оюуны нөр их хөдөлмөрөө академик өндөр түвшинд  гүйцэтгэдэг нь ойлгомжтой. 1. Фридрих Энгельс “Хөдөлмөр, хөдөлгөөн хоёр л хүнийг бий болгосон” гэж хэлснийг санахад илүүдэхгүй. Сүүлийн үед боловсролын шинэчлэлээр бичигдсэн нийтлэлүүдийг харахад лекцээс татгалзаж хэрэглээний сургалтанд бүрэн шилжлээ, хүн бүхэн математикч, физикч байх албагүй, социализмын сургалтын хоцрогдсон арга барил болсон академик сургалтыг халаад байна, 500 үг мэдэхэд л гадаад хэлийг төгс сурна, үг цээжлэхгүйгээр гадаад хэл сурах шилдэг аргаар сургалт явуулна, вакумжуулсан 1 сарын дамжаагаар гадаад хэлээр төгс уншдаг, ярьдаг, бичдэг чадвар эзэмшүүлж, ромб, диплом гардуулна гэсэн зарлал ч үзэгдэх л юм. Заримдаа дүрэм заахгүйгээр гадаад хэлийг автомат аргаар сургана гэсэн интернетийн захиа ирж байх юм. Аль нэг гадаад хэлээр уншиж, ярьж , бичиж суръя гэвэл тухайн улс оронд төрж өсөх, эцэг, эх нь гадаад хүн байх, эсвэл тухайн улс оронд очиж суралцах, удаан хугацаагаар тэнд ажиллаж амьдрах явдал гэж боддог ойлголт мөн ажиглагддаг. Аливаа хэлний үндсэн бүтэц бол үг, өгүүлбэр байдаг болов уу? гэж бодох юм. Төрлөх хэлтэйгээ зэрэгцүүлэн харь хэлийг сурна гэдэг бол физик, химид ижил цэнэгүүд түлхэлцдэг, амьтад эзэмшил нутгаа хамгаалдаг, эх хэл өөрийн орон зай, дархлаагаа хамгаалдагтай адил оюун ухаанд хувьсал, өөрчлөлт, хөдөлгөөн, эсрэг тэсрэгийн тэмцэл болно гэсэн үг байх. Киноны билетийг театрын кассаар борлуулна. Лекцийн файлыг компьютерт “Times New Roman” фонтоор шивж принтерлээрэй гэсэн 2 өгүүлбэрт гадаад үг, төрлөх Монгол хэлний үгсийн сангийн хоорондох оршин байхын тэмцэл өрнөж байгааг харуулж байна. Энд төрлөх хэлний үг, өгүүлбэр бүрийг судалж байгаа гадаад хэлнийхтэйгээ зэрэгцүүлэн толь бичгээс харж цээжлэх шаардлага гарах учраас төлөх хэлээ бичгийн соёлын түвшинд дахин судална гэсэн үг. Үгийг өгүүлбэрийн бүтэц байдлаар цээжлэх нь дөт зам гэж үздэг тал байдаг. Сурах явцад шинэ үг гарч ирэх тухай бүрд  толь бичиг эргүүлэх нь нэлээд төвөг учруулдаг. Нөгөө талаар үг цээжлэхгүйгээр гадаад хэлийг богино хугацаанд сурч болно гэж хялбарчлах нь түргэн амжилтанд хүрэх гэсэн хүсэл мөрөөдлийг төрүүлдэг. Герман хэл сурахад нэр үг бүрийг артикл (die, der, das)-аар нь ялгаж цээжлэх шаардлага гардаг төдийгүй нэр үгийн ганц болон олон тооны тийн ялгал нь нэлээд ярвигтай. Мөн орос хэлний  нэр үгийг хүйсээр ялган цээжлэхэд харьцангуй хялбар ч үйлт нэр (причастие), нөхцөл үйл үг (деепричастие), нэр үгийн тийн ялгал зэргийн зөв бичгийн дүрмийг эзэмшихэд бас л хөдөлмөр, зүтгэл шаарддаг. Харин англи хэлний үг бүрийг зөв дуудаж сурах галигийг толь бичгээс заавал харах шаардлага гардаг шиг санагддаг. Элсэн чихрийг-Sugаr гэж бичсэнийг Сугар гэж уншиж, дуудаж болохгүй л байх.  Мөн дүрмийн бус хувиргалт болон үйл үгс, өвөрмөгц хэллэг гэж гардаг. 2. Хэл сурахад зориуд цаг гаргаж хөдөлмөрлөх шаардлагатай. Английн гүн ухаантан Фрэнс Бэкон ”Уншсанаар хүн юмыг мэдэж авдаг, ярилцсанаар гүйлгээ ухаан суудаг, бичиж заншсанаар алдаа гаргахаа больдог” гэж зөвлөснийг хэл сурахаар зүтгэж байгаа хүн бүхэн бодууштай байх. Теодор Драйзерийн “Американская трагедия” номыг зуны амралтын 1 сарын хугацаанд толь бичиг харж уншсаны ачаар ярианы хэлний хэдэн өгүүлбэрийн нөөцтэй болж улмаар дээд сургуульд очихдоо хэлний бэлтгэлгүйгээр үндсэн 1 дүгээр ангийг алгасан суралцаж өвөл нь Ленинград, Москва хотоор сургуулийн захиргааны зардлаар аялж билээ. Орос хэлнээс бусад ганц, хоёр хэлний анхны мэдэгдэхүүнийг бие дааж, орос номоор дамжуулан суралцахдаа бүхэл бүтэн номын бүлэг, сонины нийтлэлийн нүүрийг гараар залхуурахгүйгээр хуулан бичих замаар тухайн хэлний үг, өгүүлбэрийн зөв бичлэгийг гарын хөдөлгөөн, нүдний хараандаа автоматаар оруулах замаар бичгийн арга, техникт өөрийгөө дасгаж билээ. Дунд сургуулийн сурагч байхад 20,000 үгтэй орос-монгол толь бичгийн агуулгыг бараг нийтэд нь цээжилж чаддаг байсан бол нас ахих тусам ой тогтоолт аажмаар буурдаг нь ажиглагдсан тул сонирхсон тухайн хэлний шинэ үгийг жижигхэн цаасан дээр бичиж цаг зав гарсан үедээ хальт хардаг болсон. 3. Гадаад хэл эхлэн суралцагчдын хувьд зөв бичгийн хэрэглээний программ суулгасан компьютер ашиглаж бичиж сурах нь нэг их зөв анхны алхам биш байдаг. 1960-аад оны үед 1 дүгээр ангид элсэн суралцахад үсэглэл, цэвэр бичиг, хуулан бичиг, унших бичиг, түргэн уншлага, 4 аргын тоо бодлого эхлэн үзэж танилцаад бараг 1 дүгээр ангиа төгсөхийн өмнөхөн л үсэглэлийн баяраа тэмдэглэж байв. Хэрэв бага ангийн багш танай гэр бүлийн 6 настай энхрий бяцхан хүүхдэд тооны машин бариулаад арифметикийн 4 аргын үйлдэл заагаад өгчихвөл тэр хүүхэд зөвхөн команд гүйцэтгэдэг робот болон хувирна шүү дээ! Таныг усны дусал шиг дууриасан хөөрхөн үрээ Та нийгмийн нийтлэг, дундаж давхрагынханы сурах, хүмүүжих, танин мэдэх, нийгэмших орчноос тусгаарлаж, түүнд дээдсийн (элит) орчин бүрдүүлж өгөхийн түвшнээр хүү, охин чинь залхуу, бэлэнчилэгч, өөрийнхөө оюуны чадамжийг нээж дайчилдаггүй, өөртөө итгэлгүй, бусдын командыг даган гүйцэтгэгч болон хувирч магадгүй. Өнөөгөөс 50 гаруй жилийн тэртээд сумын төвийн бага сургуулийн 1 дүгээр анги даасан багш маань бор өнгийн хулдаасан самбар дээр эртний Грекийн агуу их математикч Самоссийн Пифагорийн зохиосон 1-9 хүртлэх тооны үржүүлэхийн хүрдийг зааж өгсөн дурсамж одоо хүртэл тодхон үлдсэн. 4. Ямар үг, хэллэгийг илүү түгээмлээр тухайн улс оронд хэрхэн товчилж илэрхийлдгийг мэдэх л хэрэгтэй. Тухайлбал, August-Aug, et cetra-etc, street-St.(Str), road-Rd, N.Y-New York, Wash-Washington гэх зэргээр хураангуйлдаг. Мөн шинжлэх ухааны салбар бүрт мэргэжлийн тогтсон товчилсон үг хэллэг гэж байна. Химийн элемент, физикийн болон математикийн томъёоны хувьд их төлөв латин үсгээр илэрхийлсэн товч тэмдэглээ хэрэглэдэг нь эртний Европ дахины их сургуулиудын хичээл латин хэл дээр явагдаж байсантай холбоотой гэдэг. Нягтлан бодогч нар гэхэд дансны нэрийг үсгээр бичихгүйгээр 2-оос дээш оронтой тоо бүхий код хэрэглэж бүртгэлээ хөтөлж, тайлан тэнцлийг бэлтгэдэг. Хэрэв Та над шиг санхүү, нягтлан бодох бүртгэлийн багш бол самбар дээр сальдо, баланс, дебит, кредит гэсэн үгсийн гарал үүсэл, эдийн засгийн утга, хураангуйлсан товч бичиглэл, прагматик хэрэглээг гадаадын хэд хэдэн хэлээр зөв бичиж тайлбарлах хэрэгтэй болно доо. Эмч нар эмийн жорыг латинаар бичиж өгдөг байв. Д.И.Менделеевийн нээсэн химийн үелэх системийн хүснэгтийн элементүүдийг латин үсгээр хураангуйлан илэрхийлдэг. 5. Гадаад хэлний нэгэнт хүрсэн түвшиндээ сэтгэл амарч сурах, боловсрох мэрийлтээ сааруулах, зогсоох нь зөв биш юм. Ахуйн хүрээний цөөн тооны идэвхтэй үг, хэллэгийг ойлгодог болсондоо санаа амраад гадаад хэлний үгийн сан, хэрэглээний хүрээгээ хязгаарладаг, ялангуяа бичгийн хэлийг ирээдүйд шаардагдах түвшинд нийцүүлэн сурах талаар хичээгээгүй тал зарим талаар ажиглагддаг. Монголоос ирсэн хүнийг дагуулж дэлгүүр, барааны зах, хотын түүх дурсгалтай танилцуулж, TV-ийн мэдээг хэлмэрчилэн өгч байснаа гадаад хэл сурчихлаа гэж өнгөцхөн төсөөлөх нь зөв биш. Дээд сургууль төгссөнөөс хойш 3-5 жил тутам мэргэжлээ дээшлүүлэх шаардлага гардгийн нэгэн адил хэлний мэдлэгээ давтан сэргээх, хүрээг нь тэлж өргөжүүлэх, бодол санаагаа товч, оновчтой илэрхийлэхэд анхаарууштай. 6. Хүний харилцааны хүрээ баялаг өргөн, олон талтай учраас гадаадын дотны найз нөхөдтэйгээ харилцахад хэт албархаг хандах нь зохимжгүй. Иймээс симфони найрал хөгжим лугаа адил яруу тунгалаг, уянгалаг, сэтгэл татам найрсаг хэллэгээр харилцах хэрэг гарч магадгүй. Харин бизнесийн албан харилцаанд бичлэгийн тогтсон загвар, стандарт хэрэглэдэг билээ. Орчуулгын товчоонд очоод хүүхдийнхээ дипломын хавсралтын орчуулгыг хийлгүүлэх гэсэн чинь нөгөө орчуулагч нь түгээмэл мэргэжлийн хичээлийн тогтсон нэрийг гадарлахгүй тохиолдол гарч байдаг л юм. Гадаад хэл дээр Таны бичсэн блог нийтлэлүүд Google.com; Yahoo.com; Ask.com-оор хийсэн хайлтын үр дүнгийн эхний мөрөөр гарч ирж байвал тухайн гадаад хэлээр өөрийн шинэ санаа, шинэ мэдлэг, оюуны нээлтээ бичвэр болон зураг хэлбэрээр ойлгуулж эхэлсний сайхан эхлэл болно шүү. Таны блогт байршуулсан лекцээс чинь дэлхийн шинжлэх ухааны мэдээллийн сан, алдартай тайлбар толь, дэлхийн Top их сургуулиуд, шилдэг сургалтын төвүүдийн Web хуудсанд байршиж, домайн нэр, URL-ыг гадаадад бизнесийн сургалт, зар сурталчилгаанд түгээмэл хэрэглэж байвал мөн л ахиц дэвшил гарч эхэлсний дохио болдог юм. Хэрэв Та Google.com-оор  Tyondon.blogspot.com:Applications of integral in Economic Order Quantity Analysis-Cyclopaedia.net гэсэн хайлт хийж, Economic Order Quantity-Cyclopaedia.net үр дүнг идэвхжүүлвэл бие даасан судлаач Бид нарын бүтээж, дэлхийн алдарт эрдэмтэдийн шинжлэх ухааны мэдээллийн санд байршуулж чадсан шинэ санаа, шинэ мэдлэг, ер бусын нээлт (Breakthrough)-тэй танилцах боломжтой юм. Шинжлэх ухаанд санаанд оромгүй, гайхалттай нээлт хийх боломж Таны сунгасан гарын чинь үзүүр хүрэх төдий зайнд бий шүү! Таны амжилтын 1%-ийг багш хэлж өгсөн байгаа, үлдэх 99%-ийг нь Та өөрөө хөлсөө асгаруулан зүтгэж, хөдөлмөрлөж байж л бүтээнэ шүү. 7. Орчуулга хийхэд сонголтот 2 хувилбар гардаг. Монгол хэлнээс гадаад хэл рүү орчуулах, нөгөө нь гадаад хэлнээс Монгол хэл рүү орчуулах. Мэдээжээр өсөхөөс сурсан төрлөх хэл болох Монгол хэл рүү гадаад хэлнээс орчуулах нь илүү хялбар байх. Монгол хэлээр идэвхтай ашигладаг үг, өгүүлбэрийн сан маань эхний үед сурахаар ядаж байгаа гадаад хэлнийхээс хавьгүй баялаг, олон утга, агуулгатай байдагтэй энэ нь үүдэлтэй. Энд үгийн оновчтой сонголт гэдэг асуудал гарч ирдэг. Оросын агуу их зохиолч А.С.Пушкиний “Алтан загасны үлгэр”, “Олег сэцэний дуулал”-ийг Монгол хэлэнд орчуулахдаа нэрт эрдэмтэн, зохиолч Цэндийн Дамдинсүрэнгийн баримталсан онол, арга зүй нь эрүүл, мэндийн шинжлэх ухааны анатоми (бие бүтцийн зүй)-н сурах бичгийг аль нэгэн гадаад хэлнээс орчуулахаас өөр байх бизээ. Мөн математик, хими, физик, биологи, инженерийн гэсэн суурь буюу тодорхой шинжлэх ухааны сэтгүүл, судалгаа, нийтлэл, сурах бичгийг утга зохиолын хэллэгээр орчуулахын аргагүй. Байгалийн шинжлэх ухааны хөгжил, дэвшлийн түүхэн явцад түүний зарим оноосон нэр томъёо нь мөн өөрчлөгдөж шинэчлэгдсэн байдгийг харгалзан үзүүштэй. 8. Гадаад хэл сурч эзэмшинэ гэдэг нь нийгмийн харилцааны хүрээгээ алаг хорвоогийн орон зай, цаг хугацааны урсгалаас хамааралгүйгээр шинэ хүмүүсээр тэлж, оюуны танин мэдэхүйн чадвараа шинэ мэдлэг, шинэ мэдээллээр баяжуулна гэсэн агуулгатай. Ганц хүн айл болохгүй, ганц зомгол гал болдоггүй гэж хэлсэн байдаг. Нийгмийн хөдөлмөрийн хуваарь, нийгэм-эдийн засгийн интеграцичилал, даяарчлал, холбоо харилцааны сүлжээ нь гадаад хэл судлах явдлыг орлого олж амьдрах хэрэгсэл, ажил хэрэг гүйцэтгэх түлхүүр болгон ашиглах боломжийг нээсэн. Дунд сургуулийн сурагчид гадаадын уран зохиолын хичээлээр Даниель Дефогийн “Робинзон Крузог уншсанаар соёлт ертөнцийн хүн эзгүй аралд хаягдаад амьдралаа хэрхэн төвхнүүлсэн, шинэ нөхцөлд яаж дасан зохицсон, мөн тэнд удаан хугацаагаар хүний нийгмээс тусгаарлагдан суурьшиж чадаагүй, харилцаандаа дохионы хэлээр нэвтрэлцэж байсан тухай уншдаг. Энд зохиолын гол баатар нь Баасантай дохионы хэлээр дамжуулан харилцан ойлголцсоныг санаж байна. 9. Юмс үзэгдэл эерэг, сөрөг; гэрэл, сүүдэр; эр, эм; сайн, муу; хөгжил, хямрал; төрөлт, үхэл; хөрөнгө, эх үүсвэр; ашиг, алдагдал; орлого, зардал гэх зэргээр 2 талт шинж төлөвтай байдаг. Сургуулийн сурах бичиг, багшийн заасан хичээлд аливаа үйлдэл, үйл ажиллагаа, ажил амьдралын зөвхөн эерэг талыг тоочиж хэлж өгдөг бол бодит амьдралын хар ярианы үг, хэллэгийн сан орхигдсон байх нь элбэг. Харин насанд хүрэгчдэд зориулсан кино, уран зохиолд сөрөг дүр бүтээгчдийн нийтлэг ашигладаг үг, хэллэгийг шигтгэн оруулсан байдаг. Дээд сургуулийн эхний дамжаанд элсэн орсон үед эрэгтэй оюутнууд ахуйн хүрээнд хоорондоо ярихдаа нэлээд этгээд үг, хэллэг хэрэглэдэг нь ажиглагдсан.  Тэдгээр үг хэллэгийг тогтоож, заримыг нь бичиж аваад ахлах ангийн Монгол оюутнууд, хамт амьдардаг орон нутгийн эрэгтэй оюутнуудаас асууж агуулгыг нь ойлгоод аль үгийг нь ямар орчин нөхцөлд, хэнтэй харилцахдаа хэргэлж болохыг алхам алхмаар мэдэж авч билээ. Гадаад оронд сурах, ажиллахаар очиход албан ёсны хэд хэдэн хэл хэрэглэдэг тохиолдолтой ч учирч магадгүй. Мөн хар ярианы хэллэгээс гадна үндэсний цөөнхийн ярианы нутгийн аялга гэж нэг зүйл гарч ирдэг. Амьдралд янз бүрийн юм тохиолдож байдаг. Салхи дандаа баруун хойноос үлээдэггүй шүү дээ. Салхи гэнэт эргэж зүүн талаас бороо орох нь байдаг л нэг үзэгдэл. Гадаадад сурч амьдарч байхад зарим нэг талаар өөрийн эрхээ хамгаалж хэн нэгэнтэй ам муруйх, гашуун үг шидэлцэх үе гардгийг нууцын аргагүй. Энэ үед л урьд нь сурч авсан хэрүүлийн хэдэн үгийн ашиг тус, довтлогч талын эсрэг түүний үзүүлэх үйлчлэлийн хүчийг мэдрэх боломж гардаг. Хүмүүс гол төлөв өөрсдийн аль нэгэн давуу тал, ирээдүйн төсөөлөлдөө хөтлөгдөж гадаад хэлийг судлахаар сонгосон, мөн эзэмшсэн мэргэжил, эрхэлсэн ажлынхаа чиглэлээр бичгийн орчуулга хийдэг нь ажиглагддаг. Иймд гадаадад амьдрах эсвэл хэл сурахаар зорисон л бол соёлт харилцааны үг, хэллэгийн зэрэгцээгээр  этгээд, өвөрмөгц, хар ярианыхыг хамтад нь сурахад илүүдэхгүй. 10. Гадаад хэлээр ярьж харилцан ойлголцоход сонсох чадварыг эзэмших шаардлага гардаг. Хэлний тайлбар нь дуут яриа болон бичгээр зэрэгцэн гардаг кино үзэх нь сонсголоо сайжруулахад нэлээд чухал байдаг ажээ. Социалист тогтолцооны үед Өрнөдийн радио нэвтрүүлгийг богино долгион хүлээн барьдаг “Сокол”, “Родина” зэрэг транзистор ашиглаж үдээс хойшийн 16 цаг болон өглөөний 6 цагаас сонсох цөөхөн боломжтой байсан юм. Гэтэл гадаадаас цацах нэвтрүүлгийн цагийн давтамжууд нь газар зүйн байршлын хувьд манай бүс нутгийн албан ажлын цагтай яг давхацдаг байлаа шүү! Гадаад хэлээрх радио, TV-ийн нэвтрүүлэг, киноны тайлбар, дуу хураагуурын бичлэгийг сонсож ойлгох нь тухайн нутаг оронд очоод хүмүүст өөрийгөө оносон үгээр товч, тодорхой ойлгуулах, бусдыг үгийн нэмэлт тайлбаргүйгээр шууд ойлгож авахаас ялгаатай гэдэг. Нэг хэсэгхэн хугацаанд гадаад хүмүүс хурдан яриад байгаа юм шиг санагддаг. Үүнийг “чихний бөглөөс” арилах үе гэж нэрлэдэг байв. Ярианы сэдэв, харилцагчийн үйл хөдлөл, нүүрний хувирал, дохио зангаагаар нь зарим үгийг орхиж утгачилан ойлгож болдог. Зарим асуулт, хариултыг давтаж хэлэх, залруулах ч боломжтой. Харин бичсэн бүхэн хадгалагдан үлддэг учраас бичгийн хэлэнд агуулгын, үг сонголтын, найруулгын, зөв бичлэгийн, стандартын зэрэг ахисан түвшний шаардлага тавигддаг. 11. Гадаад хэлийг бага наснаасаа сурахад хэллэг, дуудлага төгс болдог талтай ч Монгол хэлийг уг гадаад хэлээр дамжуулан дараа нь эргүүлэн сурах хэрэг гардаг гэж ярьдаг. Энэ бүхний аль алинд нь тодорхой хэмжээний үнэний хувь байдгийг үгүйсгэж болохгүй байх. Бага наснаасаа Монгол хэл дээр гадаад, дотоодын сонгодог уран зохиол унших нь ахуйн болоод ажил хэргийн үгийн сангаа баяжуулах үүд хаалгыг нээж, улмаар ургуулан бодох, таамаглан сэтгэх, учир шалтгаан, үр дагварыг шүүн тунгаах, алсын хараатай оюуны дүгнэлт хийх чадварыг эзэмшүүлдэг гэж боддог билээ. Иймд Монгол хэл дээрээ суурилан гадаад хэлийг сурах нь илүү зөв зам гэж төсөөлдөг билээ. Д. Нацагдорж: Өсөхөөс сурсан үндсэн хэл орхиж болшгүй соёл гэж хэлсэн байдаг.



Шууд холбоос


2015-01-28

Шинэ нийтлэл, лекцүүд

1422426137

Шууд холбоос


2015-01-28

Шинэ нийтлэл, лекцүүд

Google.com-ын дараах веб хаягаар зочилж эдийн засаг, санхүү, бүртэлийн талаар монгол, англи, орос хэлээр бичсэн нийтлэл, лекцүүдтэй танилцаарай, please visit following web pages on Google.com & enjoy posts & lectures in Mongolian, English & Russian related to economics, finance & accounting etc, прошу визит ниже перечисленные веб страницы на Google.com, в которых помещены как экономические и финансовые публикации так и публикации бухучёта на монгольском, английском и русском языках. Зургийг хараарай! Следует фото! Attached photo!



Шууд холбоос


2015-01-23

Линейная алгебра и её применение при оптимизации с помощью графиков, Публикация 22, рисунок 5

1421964326

Шууд холбоос


2015-01-23

Линейная алгебра и её применение при оптимизации с помощью графиков, Публикация 22, рисунок 4

1421964230

Шууд холбоос


2015-01-23

Линейная алгебра и её применение при оптимизации с помощью графиков, Публикация 22, рисунок 3

1421964129

Шууд холбоос


2015-01-23

Линейная алгебра и её применение при оптимизации с помощью графиков, Публикация 22, рисунок 2

1421964003
Шууд холбоос


2015-01-23

Линейная алгебра и её применение при оптимизации с помощью графиков, Публикация 22, рисунок 1

1421963831

Шууд холбоос


Миний тухай

It's kind of researching financial analyzing & accounting modeling.

Сүүлийн бичлэгүүд

. Сургалтанд юуг орхигдуулдаг, орхигдуулсаар байна вэ? Нийтлэл 24
. Монголчуудын хийсэн дэлхийн шинжлэх ухаан,боловсролын шилдэгийн шилдэг нээлтээс
. Гадаад хэл сурахад хэрэг болж магадгүй зарим нэг санал, Нийтлэл 23
. Шинэ нийтлэл, лекцүүд
. Шинэ нийтлэл, лекцүүд
. Линейная алгебра и её применение при оптимизации с помощью графиков, Публикация 22, рисунок 5
. Линейная алгебра и её применение при оптимизации с помощью графиков, Публикация 22, рисунок 4
. Линейная алгебра и её применение при оптимизации с помощью графиков, Публикация 22, рисунок 3
. Линейная алгебра и её применение при оптимизации с помощью графиков, Публикация 22, рисунок 2
. Линейная алгебра и её применение при оптимизации с помощью графиков, Публикация 22, рисунок 1
. Линейная алгебра и её применение при оптимизации с помощью графиков, Публикация 22
. Дунд сургуулийн математик тус болж байна , Нийтлэл 21, зураг 2
. Дунд сургуулийн математик тус болж байна , Нийтлэл 21, зураг 1
. Дунд сургуулийн математик тус болж байна , Нийтлэл 21
. Мэдлэгийн гурвалжин ба дээд боловсролын шинэчлэл, нийтлэл 20, зураг 1

Холбоосууд

. Нүүр хуудас
. Танилцуулга
. Архив
. Email Me
. RSS тандагч

Найзууд

. TS.Songuuli
Хуудас: 1 » Нийт: 10
Өмнөх | Дараагийн
idiomatic-dormant